Outdoor Türkiye:

Outdoor Logo

Türkiye’nin Outdoor Sayfası Outdoor turizmine katkı sağlamak üzere yayınlarına devam ediyor. Macera turizminin tanımını önceden yapmıştık. Türkiye’de bulunan milli parklarda sıklıkla yapılan aktiviteleri de okuyucuya sunmuştuk. Outdoor turizmi, doğa turizmi veya da macera turizmi olarak adlandırılan outdoor aktiviteleri Türkiye’de halihazırda bir sektör olarak anılmakla birlikte on yıllar içerisinde outdoor endüstrisine dönüşeceği yönündeki öngörümüzü birçok yazıyla belirttik. Aşağıdaki yazı temel olarak Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı’nda Mahmut EFENDİ tarafından hazırlanmış “Yerli Turistlerin Paket Turlarda Yapmış Oldukları Etik Dışı Davranışların Belirlenmesi Ve Bu Davranışlara Yönelik Etik Kodlar” başlıklı teze dayanmaktadır.

Turizm Çeşitleri Nelerdir?

Aşağıdaki yazımızda

  • Turizm çeşitleri nelerdir sorusunun cevabını
  • Turizm çeşitlerinin sınıflandırılmasının nasıl yapıldığını,
  • Turizm çeşitleri ve örnekleri,
  • Kültür turizminin tanımını ve örneklerini,
  • Kültürel Miras Turizminin tanımını ve Kültürel Miras Turizminin örneklerini,
  • Dark (hüzün) turizm tanımını ve Dark (hüzün) turizm örneklerini,
  • Etnik turizm tanımını ve etnik turizm örneklerini,
  • Festival (Etkinlik) turizmi tanımını ve Festival (Etkinlik) turizmi örneklerini,
  • Üçüncü Yaş Turizminin tanımını ve Üçüncü Yaş Turizmi örneklerini,
  • İnanç Turizmi tanımını ve inanç turizmi örneklerini,
  • İpek Yolu turizmi tanımını ve örneklerini,
  • Sorumlu Turizm tanımını ve örneklerini tanıtacağız.
Turizm Çeşitleri

Kültür Turizmi

Türkçe Sözlük‟de, kültür, “tarihi, toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerleri yaratmada, bunları gelecek kuşaklara iletmede kullanılan, insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü” olarak tanımlanmaktadır.

Kültürün etimolojik açıdan kökenine inilirse, Latince‟de tarım anlamına gelen Cultura kelimesinden geldiği görülmektedir. Batı dillerinde daha sonra Culture olarak kullanılan bu kelimenin zamanımıza kadar gelen Osmanlıca karşılığı Hars kelimesidir.

Diğer taraftan Avrupa‟da kültür terimini 19.Yüzyılın sonunda ingiliz Antropologları, kültür kavramını etnografya tarafından incelenen toplumlara özgü olan düşünce, eylem biçimleri, inançlar, değer sistemleri, simgeler ve tekniklerin tümünü anlatmak üzere kullanmışlardır.

Sosyolojide kültür kavramı, etkileşimlere yön veren senaryo ve rollerin işleyişinin daha iyi anlaşılmasına yardım eden bir kavram olarak kullanılmaktadır. Kültür terimini bu anlamda ilk kez kullanan İngiliz antropologu E.B.Taylor, kültürün ünlü ve bugün de geçerli olan bir tanımını yapmıştır; ona göre kültür, “etnografyadaki en geniş anlamında, bilgi, sanat, hukuk, ahlak, töre ve tüm diğer yetenek ve alışkanlıkları içeren karmaşık bütün”dür.

Kültürün içeriğinde; insanın meydana getirdiği bilgi, inanç, sanat, ahlak ve görgü kuralları, dil, kanun, gelenek ve görenek gibi soyut, mimari, yaşam biçimi, gastronomi, davranış kalıpları gibi somut unsurlar bulunur.

Kültürel Turizm

Beraber yaşayan bir grup insanın kimliği haline gelmiş olan kültür, diğer toplumlardan ayrılmasını sağlayan bir olgudur ve kültürün oluşumunda inançlar, gelenekler, normlar, düşünce biçimleri gibi manevi öğeler kadar, teknoloji, doğal çevre, araç-gereç, giysiler gibi maddi öğelerde yer almaktadır.

Kültürün özellikleri ise; toplumsal olması, öğrenilebilir olması, değişebilir olması, aktarılması ve sürekliliği, öğeleri arasında belirli bir uyumun olması, kurallar sistemi olması şeklindedir ve bütünleştiriciliğinden bahsedilmelidir.

Kültür ve Turizm

Alternatif turizmin çıkış nedenleri üzerinde kaynakların azalması ve niteliklerinin bozulması, sürdürülebilir turizm kavramının ortaya çıkışı, turizmin tüm yıla yayılması anlayışı, tüketicilerin klasik turizm hareketlerindense farklı beklentilere girmesi, tüketicilere özel ilgi alanlarına göre farklı heyecan ve tatillerin yaratılmasıdır.

Alternatif turizm türlerinden olan kültür turizmi, değişen seyahat eğilimleri ve turist beklentileriyle beraber giderek büyüyerek gelişmektedir. Kişilerin artık daha farklı ve otantik yerleri görme isteği kültürel alanlarda yapılan gezilere artış göstermektedir.

Kültür Turizmi

Kültür turizmi günümüzde dünyada özellikle Avrupa‟da turist trafiğinin en önemli biçimlerinden biri olarak kabul edilmektedir ve UNWTO (Dünya Turizm Örgütü) 2030’a kadar kültür turizminin ana form odağından biri olacağını öngörmektedir.

Kültür turizminin tanımında sadece kültürün geçmişini, tarihi ürünlerin tüketimini değil, ayrıca bölge insanlarının çağdaş, kültürel yaşamlarını içermeleri de gerektirmektedir. Kültür turizmi bu nedenle hem kültürel miras turizmi hem de sanat turizmi olarak kabul edilebilir.

Kültür turizmi, birinin boş olduğu bir zaman süresince, ara vermeden 12 aydan daha fazla olmayan devamlı bir süre için yaşadığı yerden gönüllü olarak ayrılması ile bağlantılı seyahat şekli olarak yorumlanabilir. Bu, düşünce katılımcının seyahati planlarken kültürün (turist ürününün ana unsuru) önemli bir rol oynayacağı ziyaret edeceği yer ile ilgili az ya da çok bilinçli olmasını gerektirir.

Bu, şu çerçeveye yönlenmiştir: yeni mekanlardan, topluluklarından, kültürlerden, sanat zevklerinden, mimarisi ve tarihinden haberdar olmak, kültürel ve sanatsal etkinliklere katılmak, “aslına dönmek” ve turistin karşılama ve lokasyon deneyiminde belkemiği (sakrum) ile iletişimi. Dolayısıyla, yerel çevre ile kişisel iletişim- özellikle, doğal çevresi kadar kültürel çevre- hedef mekânın kültürü ile haberdar olmada anahtar bir rol oynar.

Kültüre Dayalı Turizm Türleri

Kültüre dayalı turizm çeşitleri kapsamında; kültürel miras turizmi, dark turizm, etnik turizm, festival (etkinlik) turizmi, üçüncü yaş turizmi, inanç turizmi, ipekyolu turizmi, kültür turizmi başlığı altında incelenebilir ve bu kavramlar aşağıda sırasıyla açıklanmıştır.

Kültürel Miras Turizmi

Kültürel Miras turizmi

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) somut olmayan kültürel mirası; insan toplulukların ve bazı durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekanlar olarak tanımlamıştır.

Kültür mirası, soyut ve somut unsurları ile beraber ulusal miras olarak önceki nesillerden alınır. Bununla beraber bir kültürün, geleneksel üretim metotları, yaşam tarzı, gelenekler veya ibadet biçimleri gibi soyut veya mimari, arkeolojik alanlar, el sanatları, giysiler ve yemekler gibi somut unsurları, yaratıcıları hakkında bilgi verir.

Hepsi bir bütün olarak, ait olduğu toplumun geçmiş ve şu an yaşayan nesillerinin özelliklerini anlatır. Kısacası, kültür turizmi, tarihi binaların, sit alanlarının ve müzelerin ziyaret edilmesi, festival veya özel etkinliklere katılma, yerel halkın davranış biçimlerinin gözlemlenmesi veya deneyimlenmesi pek çok etkinliği içerebilir. insanlar, ziyaret ettikleri yerlerin kültürleri hakkında bilgi edinmek ve folkloru, gelenekleri, doğal güzellikleri ve tarihi mekânları deneyimlemek için kültür turizmine katılırlar ve aynı zamanda doğa, macera, spor olayları, festivaller ve el sanatları gibi diğer etkinliklerden de yararlanabilirler.

Kültürlerin somut olmayan alanına; diller, dinler, gelenekler, görenekler, töreler, anonim halk edebiyatının sözlü ürünleri, seyirlik oyunlar, ritüeller, mitler vd. girmektedir. Günümüzde bu kültürün ve mirasın korumaya alınması sadece bireysel, ulusal değil uluslararası bir konu hâline gelmiştir.

Turizmin başlangıcı tatil turizmi ile değil bilinmeyeni bilme, görülmeyeni görme ve öğrenme içgüdüsü ile gerçekleştirilen kültürel gezilerle ortaya çıkmıştır. Kültür turizmi geniş manada ziyaretçilerin gittikleri yerdeki tarihi ve bir ulusa ait olan değerleri görmesi olayına verilen isimdir. Kültür turizmine olan artışın insanların etnik kökenlere olan ilgisi olduğu söylenebilir.

Dark (hüzün) turizm

Dark turizm, hüzün turizmi

Keder, korku, ölüm gibi olaylar insanları etkilemektedir. Bu olayların yaşandığı yerlerde turizm hareketliliği görülmektedir. Bahsedilen turizm hareketliliği hüzün turizmi olarak adlandırılmakta ve destinasyonların çeşitli yönlerden çekiciliğini arttırmaktadır.

Uluslararası literatürde“darktourism” olarak adlandırılan bu özel ilgi turizm çeşidi, ulusal literatürde “keder turizmi, karanlık turizm ve ölüm turizmi” olarak incelenmiştir.

Son yıllarda popüler hale gelen savaş alanlarını gezme, hapishaneleri görme, soykırım alanlarını dolaşma, doğal felaketlerin yaşandığı alanları gezme isteği özel ilgi alanı olarak turistlerin eski yaşanmış acıları, yasları ve kederli düşünme isteğinden ortaya çıkmaktadır.

Tarihten pay almak isteyen insanların seyahatlerinde rol oynayan faktörler; sevindirici, gurur verici günler ve olaylar olduğu gibi, hüzün ve acı verici olaylarda vardır. Hüzün ve acı verici olayların geçtiği yerleri insanlar tekrardan görüp hatırlamak da isterler ve buralara yaptıkları seyahatlere hüzün (dark) turizm adı verilir.

Etnik Turizm

Etnik turizm

Hükümetlerin kültürel mirasları korumak için gelişimine dikkat edilen bir tür turizm çeşididir. Birden fazla etnik grubun bir arada yaşadığı bölgelere yönelik yapılır ve bu turizm çeşidine kültürel zenginliği korumak ve turizmin yarattığı pazar ekonomisinden gelir elde etmek isteyen hükümet ve yerel yönetimler destek verirler. Etnik turizmin ekonomik faydasının yanında, etnik kimliklerin sahiplenmesine katkıda etnik kültürlerin korunmasına yardımcı olur.

Festival (Etkinlik) Turizmi

Festivaller toplumlar tarafından genellikle sosyal ve kültürel bağların hatırlanması etkinlikleri olarak görülmektedir. Festival ve özel etkinlikler, ev sahibi topluluğa olumlu yararlar sağlar. Bunlar sakinlere eğlence kaynağı olduğu gibi yerel kültürün bir dilimini korumaya ve geliştirmeye yardımcı olan birer araçtır. Bir topluluğu özel kılan yer-yaşanabilirlik unsuru sağlarlar.

Festival turizmi

Ayrıca, festivallere ve özel etkinliklere ev sahipliği yapan organizasyonlar topluluklarına karşılık verebilmektedir. Bir festivalin veya özel etkinliğin, ekonomik olarak topluluğa gerçekten fayda sağlayacağı yol, turistleri cezbetmektir. Bir festivalin veya etkinlik ziyaretçisinin standart operasyonel tanımı, ziyaret nedeni festival veya özel etkinlikle özel olarak bağlı olan, çalışma dışı maksatlarla 80 kilometreden fazla, en az bir gece konaklayan bir kişidir.

Her toplumun, kendine ait gelenekleşmiş, belli tarihler arasında gerçekleştirilen festival, karnaval gibi özel kutlama etkinlikleri vardır. Festivaller, dini ve dini olmayan etkinlikler şeklinde her kültürde bulunan bir çeşit toplumsal ibadet ve eğlenme biçimleridir. Festivaller, ait oldukları toplumların kültürel kimliklerini yansıtması ve kültürel değerlerin ilerideki nesillere aktarılması açısından önemli kültürel değerleridir.

Üçüncü Yaş Turizmi

3. Yaş turizmi

Belirli bir yaşın üzerinde bulunan ve genellikle çalışma hayatını bitirmiş (emekli) bireylerin bulundukları yerden ayrılarak değişik ülkelere yönelik yaptıkları seyahatler bu kapsama girmektedir. Bu gruba dahil olan bireyler; seyahatin yapılacağı bölgeye uygun iklim koşulları, ucuzluk, sağlık hizmetlerinin iyi olması, bölgeye ulaşımın kolaylığı gibi olanakların iyi olmasına dikkat etmektedirler.

İnanç Turizmi

Günümüzde turizm trendinde yaşanan değişimler; turistlerin dinlenmek ve tatil geçirmek dışında; eğitim ve bilgi seviyesini arttırmak, dünya görüşünü geliştirmek, yeni yerler keşfetmek ve onların tarihi, yaşam biçimi ve kültürü hakkında bilgi sahibi olmak, dini gereklerini yerine getirmek, dini alanları ziyaret ederek manevi huzur aramak gibi motivasyonlara bağlı olarak güdülendiklerini göstermektedir.

İnanç turizmi

İnsanların sürekli oturdukları, çalıştıkları ve temel ihtiyaçlarını karşıladıkları yerlerden dini amaç ile farklı çekim merkezlerine gitmelerine inanç turizmi adı verilir.

İnanç turizmi, ruhsal bir rahatlama sağlamaktadır. İnanç turizminde, turistler hoş bir seyahatin yanı sıra, kültür, tarih ve dinlerine ait mirasların bugünün hayatını nasıl etkilediklerini görebilmektedirler. Dini seyahat, insanların ruhsal, fiziksel, zihinsel, sosyal ve duygusal her noktasına dokunmaktadır.

Türk halkının Anadolu toprakları üzerinde uzun yıllardan beridir sürdürdüğü yaşam biçimi ve ilgili dönemin özelliklerini yansıtan dini inançları, gelenek ve görenekleri, mimari ve sanat eserleri günümüz turizmine önemli birer kaynak olarak gösterilmektedir.

Ayrıca ilk çağ uyarlıklarının Anadolu‟da yaşam bulması, Hıristiyanlığın ilk dönemlerindeki Havarilerin, Ortaçağ‟da ise; Musevilerin bulundukları ülkelerde karşılaştıkları yoğun baskılardan dolayı bu bölgelere kaçmış olmaları Anadolu‟nun üç büyük dine ait bir merkez haline gelmesini sağlamıştır. Buna bağlı olarak bu zengin dini merkezin bir turizm çeşidine açılması ve bir proje ile bunu geliştirmesi inanç turizmi kapsamına girmektedir.

İpek Yolu turizmi

İpek Yolu Turizmi

Kültür ve Turizm Bakanlığı‟nın turizmin ülke içerisinde turizmin tüm yıla yayılması politikası içerisine dahil edilerek geliştirilmeye çalışılan “ipek Yolu Projesi” adı ile aynı ismi taşıyan ipek yolu turizmidir. Bu çerçevede kültürel bir mirasımız olan fakat yıllar içerisinde çoğu doğaya ve çevresel etkilere yenik düşmüş olan hanların (kervansarayların) korunma kapsamına alınması ve turizme katkı sağlanması düşünülmektedir.

İpek yolunun yeniden hareketlendirilmesi ve güzergahı üzerinde bulunan ülkeler arasında ekonomik, beşeri ve kültürel ilişkileri canlandırmak için yapılan turizm çeşididir. Bunun yanında diğer alanlarda olduğu gibi altyapı ve üst yapı yatırımlarının tam anlamıyla giderilmesi gerekmektedir.

Tarihe mal olmuş önemli bir değer olduğu için Türkiye de bu alandan payını alacaktır ülkeye büyük faydaları olacaktır. Bu kapsamda Türkiye ve Çin arasında hızlı tren projesinin önemli bir girişim olduğu söylenebilir.

Sorumlu Turizm

Günümüzde turistler, turizme yönelik daha iyi bir deneyim ve daha kaliteli ürünlerin peşinden koşmaktadırlar. Buna bağlı olarak turistler ülke kültürüne yönelik daha gerçekçi deneyimler sunan ve birbirinden farklı doğal ve kültürel mirası deneyimlemeyi düşünerek tatile çıkarlar. Turistik tatil beklentilerinin farklılaştığı, insanların daha kısa süreli ancak daha sık seyahat ettiği ve beklentilerin arttığı belli alanlarda küresel bir eğilim halini almıştır.

Sorumlu turizm, turizmin araştırma ve uygulama alanı halini almıştır. Sürdürülebilir turizm, eko turizm, etik turizm ve diğer ilgili sosyal bilinç turizmi uygulama formları ile ortak birçok şey paylaşmasına rağmen, sorumlu turizm etiketi diğerlerinden açık ara en desteklenen endüstri terimidir.

Sorumlu turizm anlamı, hem teoride hem de uygulamada, epeyce tartışmanın konusu olmaktadır. Uygulamacılar arasında, kilit prensipleri ve uygulamaları tanımlamaya önem veren sorumlu turizm üzerine birkaç endüstri protokolü vardır.

Sorumlu turizm

Town Beyannamesi sorumlu turizmi:

  • olumsuz etkileri azaltmak;
  • ev sahibi topluluklar için ekonomik fayda oluşturmak;
  • karar vermede yerel halkı dahil etmek;
  • doğal ve kültürel mirası korumak;
  • turistler ve yerel halk arasında anlamlı bağlantılar sağlamak;
  • kültürel olarak hassas ve ulaşılabilir olmak açılarından karakterize etmektedir.

Sorumlu tüketiciler, ekolojik ve/ ya da sosyal olarak „bilinçli‟ tüketiciler gibi terimlere yol açarak, bir dizi sosyal, çevresel ve etik konulara daha yüksek ilgi paylaşanlar olarak tanımlanmaktadır.

Endüstri aktörleri nezdinde sorumlu turizmin bu yapıları ayrıca tüketiciler arasında sorumlu turizm olasılığını ve anlamını tanımlamaya yardımcı olur. Yani, sorumlu turizm tüketicileri keşfedilmeyi bekleyen önceden tanımlanmış kategori olarak var olmamaktadır, ancak endüstri tarafından dile getirilen sorumlu turizm kavramları pazar diliminin çevresine çizilen hatlarını oluşturmaktadır.

Toplu taşıma odağı, belirli bir kırsal alana hangi ulaşım araçlarıyla ulaşıp oradaki hangi ulaşım araçlarını kullandıklarına odaklanmaktadır. Bu durum, gürültüyü, hava kirliliğini, görsel bozulmaları, araçlarla araziye zarar vermeyi ve toplu taşıma altyapısını kısıtlamak ya da azaltmak, yanında iklim değişikliğinden kaynaklanan emisyonları azaltmak ve/veya seyahat için alternatif ve daha az zararlı yollar sunmak anlamına da gelebilir.

Ekolojik, kültürel, ekonomik ve politik etkiler üretmek için turizmin gücü, turizmin olumlu potansiyellerinin zarar verici yönlerinden daha ağır basmasını sağlamak için tasarlanmış çeşitli uygulama şekilleri ve düşünce biçimlerini ortaya çıkarmıştır. “Sorumlu turizm”, bu umut verici ve/veya alternatif imkânlardan biri olarak son yıllarda dikkatleri çekmiştir.

Çalışmalar, sorumlu turizme etik bir pazar segmenti tarafından tüketilen bir ürün olarak yaklaşırken bu terim, topluluk düzeyinde katılımı, sürdürülebilir kaynak yönetimini, faydaların adil dağılımını ve yerel bağlamdaki olumsuz etkileri en aza indirgemeyi ön plana çıkaran bir planlama, politika ve geliştirme sürecini vurgulamaktadır.

Bu tür süreçler, birey, toplum ve daha geniş sosyal ve çevresel refah için bütüncül bir ahlaki kaygının altında yatan turizm deneyimlerini üretmeyi amaçlamaktadır. Bu, Uluslararası Sorumlu Turizm Merkezi’nin “insanların yaşaması için daha iyi yerler ve daha iyi gezilecek yerler” mantığında da yansıtılmaktadır.

2002‟de Cape Town’da öngörülen Destinasyonlarda Sorumlu Turizm Bildirgesi’nde de yazılmıştır. Bu durum, araştırma ve geliştirmenin, ziyaretçileri ve yerli topluluk perspektiflerini anlama operatörler ve ziyaretçiler için davranış kuralları geliştirme ve hızlı çevre değişiminin etkilerini değerlendirmeyi içerdiği kutup bölgesi turizmi ile de ilgilidir.

Her türlü görüş, düşünce, öneri, istek ve geri dönüşleriniz bizim için değerlidir. Lütfen sadece okuduğunuz makale değil outdoor ve doğaya dair yayınlanmasını ve irdelenmesini istediğiniz her konu hakkında bize yazın. http://www.turkeyoutdoor.org

Türkiye’nin Outdoor Sayfası