Outdoor Türkiye

Canyoning hakkında her şeyi Türkçe’de en geniş şekliyle bu yazı dizimizde sizinle paylaştık.

Türkiye’de Kanyoning

Kanyoning hakkında sorulabilecek ve merak edilecek bütün soruların cevaplarının yer aldığı bu yazı dizimizin sonuna geldik. Kanyoning, canyoning veya Canyoneering olarak bilinen kanyon geçişi sporunu Türkçe’de en geniş şekilde tanıttık.

Kanyoning Tanımı: Çeşitli özel teknikler ve malzemeler kullanılarak, zorlu yürüyüş, atlama, tırmanma, yüzme gibi birçok branş ve beceri yardımıyla çeşitli amaçlar için yapılan Kanyon Geçişi, kanyon içerisindeki zorlu koşulların üstesinden gelme ekstrem sporu ve outdoor aktivitesidir. Tek kişi olarak yapılabilmesine rağmen barındırdığı doğal zorluk ve tehlikeler sebebi ile ‘ekip faaliyeti’ olarak yapılması tavsiye edilir. Genellikle yerleşimden oldukça uzak, zor ve engebeli ortamlarda yapıldığından yol ve yön bulma yanında zor koşullarda hayatta kalabilme becerileri ile birlikte üst düzey psikolojik yeterlilik ve hazırlık gerektirir. Yani amatör bir şekilde ya da “bugün canım kanyon geçişi yapmak istedi” diyerek kanyon geçişi yapamazsınız.

Çünkü birçok kanyon içerisinde; yüksek debili su akışı ve şelaleler, yüksek ve sarp kaya duvarları, dar ve klostrofobik boğazlar bulundurur. Saatler içerisinde tamamlanabilen geçişlerin yanı sıra, süresi günlerle ifade edilebilen kamplı kanyon geçişleri yapılabilmektedir.

Kanyoning Sporu Hangi Federasyona Bağlı?

En yakın branş olarak dağcılık gözükmekle birlikte, tek başına dağcılık bilgi ve deneyiminin fazla bir şey ifade etmediği bir branş olarak Canyoning; özel disiplin ve donanım gerektirdiği gibi, doğa şartlarının anlık değişikliklerine olan yüksek duyarlılığı sebebi ile de farklı beceri ve deneyimler gerektirir.

Birçok spor branşı en fazla birkaç saatte son bulurken bazı kanyon geçişlerinin haftalar ile ifade edilebilecek uzunlukta süreler ile yapılabiliyor olması ve yarattığı zor koşulların uzun süreler devam etmesinin insan psikolojisindeki yıpratıcı etkisi ile birlikte, branşın doğasında bulunan sürekli belirsizlik durumu da ayrı bir mücadele sahası yaratmaktadır.

Bu sebeplerle ülkemizdeki canyoning kulüpleri dağcılık federasyonuna bağlıdırlar. Bilindiği gibi dağcılık, giysi, kamp donanımı, tırmanış malzemeleri olmak üzere çok sayıda ve farklı nitelikte materyal gerektiren bir aktivitedir.

Turizm Kavramı ve Doğa turizmi:

Turizm, “İnsanların kişisel veya ticari/mesleki amaçlarla ülkelere veya olağan ortamlarının dışındaki yerlere taşınmasını gerektiren sosyal, kültürel ve ekonomik bir olgudur.”şeklinde tanımlanmaktadır (UNWTO, 2020).

Dinlenme, eğlenme, eğitim, sağlık, inanç gibi pek çok farklı amaçlarla yapılan bir gezi olarak da tanımlanan turizm, diğer taraftan bir destinasyon için turist çekmek amacıyla yapılan ekonomik ve kültürel çalışmaları kapsamaktadır (Türk Dil

Kurumu, 2019). Dolayısıyla turizm geniş bir insan ve aktivite dizisini içermektedir. Turizm ilk olarak eski çağlardan itibaren başlayan seyahat, macera ve merak duygularının giderilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Kanyonlarda genellikle macera, yaban hayatı, fotoğraf çekme, hiking, trekking, kampçılık, okçuluk ve bisiklet sürme gibi etkinliklerin yapıldığı dolayısıyla bu aktivitelerin yapılabilmesi için gerekli alanlar ve rotaların oluşturulması gerektiği belirlenmiştir. Ayrıca kanyonların bir nehrin birkaç kolunda oluşmaları nedeniyle birbirlerine yakınlıkları avantaja dönüştürülerek jeoyolların belirlenmesi gerektiği tespit edilmiştir

Kanyon Turizmi

Doğa Turizmi:

Bugün bütün dünyada milyonlarca insanın katıldığı bu etkinlikler dev bir endüstri oluşturur. Dağ turizminin, gerçekleşeceği alandaki yerel ekonomiye katkısının yanı sıra küresel ölçekte böyle bir ekonomik boyutu da olduğunu biliyoruz. Bu anlamda Doğa Turizmi başlıca turizm kaynaklarından biridir ve Doğa Turizmi hızla gelişen bir olgu olarak karşımızda durmaktadır.

Doğa Turizmi genellikle düşük olumsuz çevresel etkiye sahip olması sebebiyle tercih edilen bir reaksiyonel aktivitedir. Şüphesiz ki Doğa Turizmi yapanlar yalnızca fotoğraf çekip arkalarında ayak izlerinden başka bir şey bırakmazlar yalnızca güzel, tatlı anılar bırakıp giderler. Doğa Turistleri, “Doğa Dostu” ya da “Çevreye Duyarlı” kimseler olarak bilinir.

Doğa Turizmi ve Jeoturizm

Önemli bir niş pazar olan doğaya dayalı turizm; tamamen doğal olan su kaynakları, yaban hayatı ve bitki örtüsü kaynaklarından oluşmaktadır. Doğal yapısı bozulmamış alanlara yapılan gezilerden meydana gelen doğa turizmi; balık avlama, kayak, bisiklet, fotoğrafçılık gibi ziyaretçilerin ilgileri doğrultusunda çeşitli aktiviteleri içinde barındırmaktadır. Dolayısıyla çeşitli rekreasyon/outdoor aktivitelerinin yapılabilmesine olanak sağlıyor olmasıyla dikkat çekmektedir.

Jeoturizm ise bir doğa turizmi çeşidi olup fosil, mağara, kanyon, yanardağ, krater gölü gibi jeolojik oluşumlara ilgi gösteren turistlerin katıldıkları bir turizm faaliyetidir. Bununla birlikte suya dayalı rekreasyonel faaliyetler, özel bir jeolojik yapı olan kanyonların bulunduğu bölgelerde yapılabilmektedir.

Diğer taraftan doğa turizmi bölgede yaşayan halk için tarım dışı istihdam yaratma ve ekonomik canlılığı sürdürebilme adına önem taşımaktadır. Bu durumda elde edilen gelir önemli ölçüde bölgede yaşayan halka dönmekte ve yörenin kalkınmasına etki etmektedir. Bu nedenle doğal zenginlikler ile yerel halkın da katıldığı bir turizm türü geliştirilmesi dikkate alınmalıdır

Macera Turizmi:

Günümüzde dünyanın her yerinde milyonlarca insan dağcılık, kaya tırmanışı, doğa yürüyüşü, yamaç paraşütü, fotoğrafçılık, kampçılık yapmaktadır ve sık sık yaşadıkları yerden bu aktiviteleri yapabileceği bölgelere seyahat etme arzusu taşırlar. Bu yüzden bu turizm destinasyonlarının tümünü barındıran Türkiye’nin turizm hareketiyle buluşması için kapsamlı bir planlama yapılması ve kaynakların doğru kullanımına yönelik yöntemlerin geliştirilmesi önem taşımaktadır. Kıyı yörelerimiz üzerinde yoğunlaşmış bulunan turizm yatırımlarının ülke genelindeki bölgemizdeki dağlık, ormanlık ve yayla olan bölgelere kaydırılması gerekmektedir.

Türkiye’de Macera Turizmi

Kanyonlar ve Kanyoning Turizmi:

İspanyolca bir kelimeden türemiş olan kanyon uzun süreli erozyon sonucunda oluşan doğal oluşum olma özelliği taşımaktadır. Kısaca geçit olarak da bilinen kanyon derin bir yarıktan oluşmaktadır. Diğer bir ifadeyle akarsuların su akıntısı ve jeolojik süreç içerisindeki aşınmalar sonucu oluşan yükselti ve uçurumlar kanyon olarak adlandırılmaktadır.

Derin yarık anlamına gelen kanyon, yerkürede oluşan çökmelerden veya su ve hava akımlarından dolayı oluşan coğrafi yapıdaki aşınmalardır. Akarsu yataklarında zaman ve hava koşullarına bağlı olarak oluşan erozyon, su kütlesi ile yumuşak kaya tabakası olan bölgelerde aşınmalara yol açmaktadır.

Dünyadaki Kanyonlar:

Kanyonlar sadece sulu alanlarda olmayıp iki dağ arasındaki (Utah’daki Provo Kanyonu veya California’daki Sierra Nevada’daki Yosemite Vadisi) yarıkları anlatmak için de kullanılmaktadır.

Tüm bunların yanında denizin altında da denizaltı bulanıklık akımları ve heyelanlardan oluştuğu düşünülen kanyonların bulunduğu bilinmektedir. Kanyonların büyüklüklerini sınıflandırmak kolay olmamakla birlikte derinlik (kenar yüksekliği) ve uzunluk ölçüleri kullanılmaktadır.

Kanyon Sporu

Tibet’te bulunan Yarlung Tsangpo Grand Kanyon (5,500 m) dünyanın en derin kanyonu olarak düşünülmektedir. Bununla birlikte Nepal’de bulunan Kali Gandaki Boğazı’nın, nehir seviyesinden çevresindeki tepeler arasında 6400 m derinlik olduğu bilinmektedir. ABD’de bulunan Arizona Büyük Kanyonu 1600 m derinliğindedir (Wikipedia Kanyon, 2020).

Canyoning Ekstrem Sporu:

Diğer taraftan kanyon sporu 1869 yılında Amerikalı bir asker jeolog olan John Wesley Powell’ın büyük kanyonun belirli kısımlarını bir ekip ile beraber kano ile geçmesi sonunda başladığı bilinmektedir. Ancak literatürdeki ilk kanyon geçişi olarak Edouard Alfred Martel’in 1905 yılında Avrupa’nın en büyük kanyonlarından olan Verdon Kanyonunu geçmesi kabul edilmektedir. Daha sonraki yıllardaki gelişimi 1990’lı yıllara kadar sürmüştür.

Türkiye’de Kanyonların İllere Göre Dağılımı

Türkiye’deki Kanyonların İllere Göre Dağılımı

Türkiye’de kanyonların bulunduğu iller ve kanyon sayısı çeşitli resmî kurumların (valilik, belediye, kalkınma ajansları) sitelerinden ve kanyon sporları ile ilgi diğer kuruluşların resmi internet sitelerinden derlenmeye çalışılmıştır.

Türkiye’de 81 ilin 44’ünde kanyon bulunmaktadır. En çok kanyonun bulunduğu il (12) Antalya’dır. Bunula birlikte sırasıyla Kastamonu, Muğla ve Karabük (8), Mersin (6), Isparta (6), Denizli (5), Adana (4) ve Aydın (3) en çok kanyona sahip iller olarak sıralanmaktadır.

Diğer illerden Amasya, Kayseri, Bursa, Eskişehir, Sakarya, Samsun, Sivas, Düzce ve İzmir illerinde ikişer tane kanyon bulunmaktadır. Adıyaman, Ağrı, Aksaray, Artvin, Balıkesir, Bilecik, Bartın, Bolu, Burdur, Çorum, Erzincan, Erzurum, Gaziantep, Erzincan, Gümüşhane, Hatay, Kocaeli, Malatya, Manisa, Niğde, Ordu, Osmaniye, Tekirdağ, Tokat, Uşak, Yozgat ve Zonguldak illerinde ise birer tane kanyon bulunmaktadır.

Bu durumda Türkiye’nin yarısında kanyon mevcut olduğu söylenebilir. İllerin birden fazla kanyona sahip olması doğal çekicilikler açısından güçlü olduklarını gösteren özelliklerdendir.

Türkiye’deki Kanyonların Bölgelere Göre Dağılımı:

Türkiye’de en çok kanyon Akdeniz Bölgesinde (34) bulunmaktadır. Daha sonra Karadeniz Bölgesi (28) ve Ege Bölgesi (17) diğer en çok kanyon bulunduran bölgelerdir. İç Anadolu Bölgesi (10), Marmara Bölgesi (9), Doğu Anadolu Bölgesi (4) ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde (2) kanyon bulunmaktadır.

Bu durumda Akdeniz Bölgesi, Karadeniz Bölgesi ve Ege Bölgesi’nin Türkiye’de bulunan yaklaşık 104’e yakın kanyonun yarısından oldukça fazla bir kısmını bulundurdukları söylenebilmektedir.

Türkiye’nin bölgesel dağılımı eşit olmamakla beraber tespit edilebilen kanyon sayısına bakıldığında zengin bir doğal mirasa sahip olduğu görülmektedir. Bu durum doğa turizmi açısından fırsat oluşturabilmektedir.

Türkiye’deki Kanyonların Bölgelere Göre Dağılımı

Kanyoning Gelişimi İçin Öneriler:

Bir jeoturizm alanı olan kanyonlar, doğal zenginlikleri ile beraber birçok doğa sporunun bir arada yapılabileceği önemli çekicilik unsurlarıdırlar. Kastamonu ili sınırları içerisinde kanyonlara ait rotaların daha belirgin oluşturulması ve yerel rehberler aracılığı ile tanıtımlarının ve gezilmesinin sağlanması, kanyonlarının mevcut durumlarının kullanılabilir hale getirilmesi sağlanmalıdır.

Kamu kurum ve kuruluşları tarafından kanyonların mevcut koordinatlarını gösteren giriş yeri ve çıkış yerlerini daha belirginleştiren teknik raporların uzman görevliler tarafından kolay açık ve net bir anlatımı içeren broşürlerinin hazırlanması gerekmektedir.

Kanyonların tamamının geçilmesinin mümkün olmamasından dolayı ziyaretçiler için kısa rotalarının, seyir alanlarının ve ziyaretçi merkezlerinin oluşturulmasının bölgeye olan ilgiyi artırabileceği önerilmektedir.

Türkiye Kanyonlar Listesi;

Türkiye’de 44 ilde toplam 104 kanyon bulunmaktadır. Türkiye’de en çok kanyon sırasıyla Akdeniz Bölgesi (34), Karadeniz Bölgesi (28) ve Ege Bölgesinde (17) bulunmaktadır. Sayı olarak en fazla kanyon ise Antalya (12) daha sonra Kastamonu, Karabük ve Muğla (8) illerinde bulunmaktadır. Kastamonu ilinde Çatak, Horma, Karacehennem, Şehriban, Valla, Hacıveli, Malyas ve Gömeran kanyonları olmak üzere toplam sekiz kanyon bulunmaktadır. Bu kanyonlar 12 km uzunluktan 850 metre derinliğe kadar farklı ölçülere sahiptir. Türkiye’deki tespit edilen kanyonların en geniş listesi bu yazıda. Tam 104 kanyon kanyonun il il listesini veriyoruz.

Aşağıdaki liste K.A.D. Kanyon Araştırma Derneği’nin (https://www.kad.org.tr) sitesinden alınmıştır.

Türkiye Kanyon Haritası

Türkiye Kanyon Haritası:

  1. Harmanköy Kanyonu (Bilecik)
  2. Köprülü Kanyon (Antalya)
  3. Kıbrıs Kanyonu (Ankara)
  4. Derinöz (Ümmet deresi) Kanyonu (Amasya)
  5. Ahmetler Kanyonu (Antalya)
  6. Sansarak Kanyonu (Bursa)
  7. Kasımlar Kanyonu (Isparta)
  8. Bulak Kanyonu (Karabük)
  9. Konarı Kanyonu (Karabük)
  10. Horma Kanyonu (Kastamonu)
  11. Karacehennem Boğazı Kanyonu (Kastamonu)
  12. Karanlıkiçi (Ören) Kanyonu (Muğla)
  13. Sırçalı Kanyonu (Düzce)
  14. Aksu Kanyonu (Kayseri)
  15. Yeşil Kanyon (Antalya)
  16. Tazı Kanyonu (Antalya)
  17. Valla Kanyonu (Kastamonu)
  18. Lamas (Kayacı) Kanyonu (Mersin)
  19. Geyik Kanyonu (Muğla)
  20. Cimbar Kanyonu (Niğde)
  21. Ihlara Vadisi Kanyonu (Aksaray)
  22. Turnalı Kanyonu (Sivas)
  23. Kazankaya Kanyonu (Yozgat)
  24. Tohma Kanyonu (Malatya)
  25. Gezende Kanyonu (Mersin)
  26. Çatak Kanyonu (Kastamonu)
  27. Cihanbeğendi Kanyonu (İzmir)
  28. Değirmenözü Kanyonu (Antalya)
  29. Şahin Deresi Kanyonu (Balıkesir)
  30. Çakıt Kanyonu (Adana)
  31. Kayakapı Kanyonu (Adana)
  32. Tokalı Kanyonu (Denizli)
  33. Göynük Kanyonu (Antalya)
  34. Kınıkçı Kanyonu (Bolu)
  35. Tekesarayı Kanyonu (Burdur)
  36. Narman Kanyonu (Erzurum)
  37. Demirkapı Kanyonu (Gümüşhane)
  38. Güver Kanyonu (Antalya)
  39. Hamidiye Kamışlı Kanyonu (Adana)
  40. Kısık Kanyonu (Kahramanmaraş)
  41. Sadağ Kanyonu (Bursa)
  42. Sapadere Kanyonu (Antalya)
  43. Köprüçay Kanyonu(Antalya)
  44. Tokatlı Kanyonu (Karabük)
  45. Ballıkayalar Kanyonu (Kocaeli)
  46. Yarıkkaya Kanyonu (Manisa)
  47. Saklıkent Kanyonu (Antalya)
  48. Ulubey Kanyonu (Uşak)
  49. Kayalıdere (Güneşli) Kanyonu (Zonguldak)
  50. Sason Kanyonu (Mersin)
  51. Kapuz Kanyonu (Muğla)
  52. Şeker Kanyonu (Karabük)
  53. Ersizlerdere Kanyonu (Kastamonu)
  54. Kapız Kanyonu (Uşak)
  55. Diyadin Kanyonu (Ağrı)
  56. Karabağlar Kanyonu (Aydın)
  57. Hacıobası Kanyonu (Antalya)
  58. Cehennem Deresi Kanyonu (Artvin)
  59. Sarıseki Kanyonu (Hatay)
  60. Gökdere Kanyonu (Antalya)
  61. Düzce (Kirpe) Kanyonu (Düzce)
  62. Aydos Kanyonu (Kastamonu)
  63. Hacıveli Kanyonu (Kastamonu)
  64. Köklüce Kanyonu (Gaziantep)
  65. Ula Kanyonu (Muğla)
  66. Şahin Kayası Kanyonu (Samsun)
  67. Gökçay Kanyonu (Isparta)
  68. Ansızca Kanyonu (İzmir)
  69. Sarıcakaya Kanyonu (Eskişehir)
  70. Malyas Kanyonu (Kastamonu)
  71. Mağaralı Kanyonu (Sinop)
  72. Tuzla Kanyonu (Sakarya)
  73. Kanara Kanyonu (Tekirdağ)
  74. Hisarcık (Derebahçe) Kanyonu (Kayseri)
  75. Esen Çayı Kanyonu (Muğla)
  76. Kaputaş Kanyonu (Antalya)
  77. Ulukaya Kanyonu (Bartın)
  78. Karanlık Kanyonu (Erzincan)
  79. Akçasu Kanyonu (Karabük)
  80. İncekaya Kanyonu (Karabük)
  81. Boğazpınar Kanyonu (Mersin)
  82. Binmağaralı Kanyonu (Sinop)
  83. Şuğul Kanyonu (Sivas)
  84. Göksu Kanyonu (Mersin)
  85. Çivril Kanyonu (Denizli)
  86. İncesu Kanyonu (Çorum)
  87. Elmaçukur Kanyonu (Kastamonu)
  88. Ballıkaya Kanyonu (Kocaeli)
  89. Şehriban Kanyonu (Kastamonu)
  90. Fevziye Kanyonu (Bursa)
  91. Yazılı Kanyon (Isparta)
  92. Sakaralan (Yaci) Kanyonu (Karabük)
  93. Soğanlık Kanyonu (Kayseri)
  94. Dirgen Kanyonu (Bursa)
  95. Şahnalı (Cobul) Kanyonu (Kastamonu)
  96. Gökbük Kanyonu (Antalya)
  97. Gürlek Kanyonu (İzmir)
  98. Gürleyik Kanyonu (Eskişehir)
  99. İncebel Kanyonu (Osmaniye)
  100. Değirmendere Kanyonu (Muğla)
  101. Olukbaşı Kanyonu (Denizli)
  102. Çal – Kısık Kanyonu (Denizli)
  103. İnceğiz Kanyonu (Aydın)
  104. Zeytinköy Kanyonu (Denizli)

Bütün outdoor aktivitelerinde güvenlik öncelikle sizin sorumluluğunuzdadır. Hiçbir makale veya video doğru eğitim ve deneyimin yerini alamaz. Özellikle outdoor ekstrem sporlarda kendi kişisel güvenliğinizden öncelikli olarak siz sorumlusunuz. Her zaman kişisel güvenliğinizi kendiniz ön planda tutun. Her durumda doğadan taraf olun.  Lütfen sadece okuduğunuz makale değil outdoor ve doğaya dair yayınlanmasını ve irdelenmesini istediğiniz her konu hakkında iletişim sayfamızdaki bağlantıları kullanarak bize yazın. Outdoor aktiviteleri ve macera turizmi hakkında en son bilgileri almak için sitemizi takip ediniz. 

Türkiye’nin Outdoor Sayfası

Aşağıdaki düğmelerden “BEĞEN“ tuşuna basarsanız mutlu oluruz. Yazımızı “PAYLAŞ“ butonuyla paylaşırsanız bizi motive edersiniz.